Aýa raıy
Astana 5 °S
Almaty 6 °S
valıýta baǵamy
USD 389.98
EUR 434.01
RUB 6.10
CNY 55.04

Sheteldegi tuńǵysh halyqaralyq jeke menshik qazaq mektebi qalaı ashyldy

2019 jyldyń 19 qyrkúıek 2019 10:02

NUR-SULTAN. QazAqparat – Kıiz týyrlyqty Mońǵolııanyń Baıan-Ólgeı aımaǵynda 500 oryndyq jeke menshik qazaq mektebi bar. Qusbegiligimen qazaq atyn álemge tanytqan Aısholpan Nurǵaıypqyzy da sol mektepte bilim alǵan. QazAqparat tilshisi ashylǵanyna jaqynda ǵana bes jyl tolyp otyrǵan osy mekteptiń tynys-tirshiligi týraly bilgen edi.

Ol kisini Mońǵolııa qazaqtary syrtynan Saıran qajy dep ataıdy. Biraq Saıran Qadyruly eshqandaı da ımam nemese teolog emes. Mysyr, Qatar, Kýveıt, Bahreın, Saýd Arabııasy, Birikken Arab Ámirlikteri sııaqty musylman memleketterinde Mońǵolııanyń Tótenshe jáne Ókiletti elshisi bolǵan. Halyqaralyq qazaq mekteptiń irgesin qalaǵan osy azamat. Nur-Sultanǵa kelgenin paıdalanyp, áńgimege tartqanbyz.




«Bolashaqtyń» mońǵolııalyq modeli

«Keńes júıesi qulap, Mońǵolııa azamataryna erkindik bergen tus bolatyn. Alǵashynda el kádimgideı eseńgirep qaldy. Biraq esin tez jıyp aldy. Óıtkeni, Reseıge de, Qytaıǵa da arqa súıeýge kelmeıtin jaǵdaı týyndaǵan. Júze almaıtyn adamdy sýǵa laqtyrǵan tárizdi ózdigimizden «maltyp úırene» bastadyq. Men ol kezde 35-te edim. Halyq Uly quryltaıyna depýtat bolyp saılandym. Depýtattar Konstıtýtsııany ózgertip, Parlamenttik basqarý júıesine kóshý úshin jan alysyp, jan berisip jatty. Sol kezde meniń oıymda múmkindikti paıdalanyp, qazaq balalaryn shette oqytýǵa kúsh salý máselesi turdy. Musylman qoǵamy degen atpen beıresmı uıym quryp, múmkindigi bar musylman elderdiń kómegimen qazaq jastaryn damyǵan elderde oqyta bastadyq. Túrkııa birinshi bolyp kómek berdi. 30 jyldyń ishinde 1 500 -1 600 qazaq balasyn shetelde oqytqan shyǵarmyz. Jalyndap turǵan shaǵymyz ǵoı, aldymyzǵa qazaq balalaryn Mońǵolııa Úkimetimen jarysyp oqytýdy maqsat etip qoıǵan bolatynbyz», - dep eske alady eks-elshi.

Ozyq elderden bilim alǵan 1,5 myń jastyń 50-60 paıyzy qolyna dıplom alǵan bette Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan kórinedi. Saıran qajy osy mektepti aıaqtaǵan stýdentterdiń 10-15 paıyzy Túrkııada, Eýropada, Koreıada, AQSh-ta qalǵanyn aıtady.





«Odan ózgesi Mońǵolııaǵa oraldy. Zulfyqar Sarqyt degen bir shákirtim qazir Ulanbatyrdaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń rektory. Altynbek Murat degen ekinshi stýdentim AQSh Boston ýnıversıtetinde zertteýshi ǵalym bolyp jumys isteıdi. Erkingúl Shuǵaıypqyzy degen taǵy bir stýdentim Túrkııanyń áıgili Medipol ýnıversıteti aýrýhanalar jelisinde nevropatolog. Taǵy bir stýdentim Janbota Meıram Dýbaıdaǵy Erkin saýda aımaǵynda álemdik Dýbaı Port Ýorld kompanııanyń esepshi menejeri, Imantaı Shaýet degen jigit Ystanbulda dáriger terapevt bolyp júr. Samsung, Microsoft kompanııalarynda jumys bastaǵan Baıan-Ólgeı jastary bar. Mońǵolııadaǵy demokratııa bulardyń bárine erkindik bergenimen, múmkindik usyna almady. Shet elde oqyp, kún kórýdiń shyǵynyn ózim elshi bolǵan musylman memleketterdiń qaıyrymdylyq qorlarynan tarttym. Al myna Halyqaralyq qazaq orta mektepti ashqanymyzǵa bıyl 5 jyl boldy. Bizdiń ujym, ata analar keshe ǵana dúrildetip toılap ótti. Qarshadaıynan qusbegiligimen qazaq atyn álemge shyǵarǵan Aısholpan da bizdiń mektepten túlep ushty», - deıdi Saıran Qadyruly.















Medrese ornyna salynǵan mektep...

2014 jyly Birikken Arab Ámirlikterindegi Zaıd qorynyń aqshasyna medrese salynady degen jerden dıplomattyń uıǵarymy boıynsha 500 oryndyq mektep boı kótergen eken.

«Demeýshiler qarsy kelmedi. Mońǵolııanyń qazaq aımaǵyndaǵy halyqaralyq qazaq mektebi osylaı quryldy. Mektep ǵımaraty salyndy demeseńiz, eshteńe daıyn emes bolatyn. Oqý ornynyń menedjmenti qalaı júretinin, muǵalimderdi qalaı tartý kerektigin bilmeıtinbiz. 35 jastaǵy bir matematık jigit senimdi aqtaýǵa daıyn ekenin bildirdi. Sol kezde mekteptegi muǵalimderdiń orta jasy 26 bolatyn. ıAǵnı, eshqandaı eski jolmen júrmegen, jańasha oılaıtyn mamandardy tarttyq. Bes jyldan keıin qarasaq, az jumys istemegen sııaqtymyz. Bizdiń aımaqta qazaq tilinde bilim beretin túrli deńgeıdegi 46 mektep bar. Ótken jyly sol 46 mekteptiń ishinde 2 orynǵa shyqtyq. Muny mektep ujymynyń tabysy dep oılaımyn. Ótken bes jylda Germanııa, Shveıtsarııa, Frantsııa, Túrkııa, AQSh qatarly elderden 27 ustaz kelip jumystap, tájirıbelerimen bólisti. Ustazdarymyz Shveıtsarııa, Túrkııa, Germanııaǵa baryp qysqa kýrstarda bilim-biligin jetildirdi. Keshikpeı alǵashqy oqýshylarymyz Shveıtsarııaǵa oqýshy almasý jobasymen eki aıǵa barmaq. Germanııanyń Gete ınstıtýty, Túrkııanyń MAARIF qorymen birigip jumys isteı bastadyq. Qazaqstan Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Ulanbatyrdaǵy Qazaqstan elshiligi, «Qazbilim» ortalyǵy sııaqty uıymdarmen tyǵyz baılanystamyz», - deıdi bilim oshaǵynyń quryltaıshysy.




Kazakh International School-da negizgi sabaq qazaq jáne mońǵol tilderinde júrgenimen, qazaq tarıhy men ádebıetine, matematıkaǵa basymdyq beriletin kórinedi. Bolashaqta naqty ǵylymdardy damytyp, tehnologııany tereńdetip oqýǵa kúsh salmaq. Ozyq elderdiń irgeli ilimin erkin meńgerý úshin, álbette, halyqaralyq tilderdi erkin bilý qajet. Sol úshin de aǵylshyn, nemis, túrik, orys tilderi pán retinde oqytylady. Olardyń qataryna japon jáne qytaı tilderi qosylýy múmkin.

«Bul tilderdi balalar qalaýyna qaraı oqıdy. ıAǵnı, bir synyp birneshe topqa bólinip til meńgerip jatyr», - deıdi Saıran qajy.




Qazaqstannan qandaı kómek kerek?

Keıipkerimiz sóz arasynda Qazaqstannan kómek bolsa, kóptik etpeıtinin aıtyp qaldy.

«Bul mektep shettegi qazaq dıasporasyna úlgi bolsa eken degen maqsat qoıǵanbyz. Qalaı desek te, shettegi qazaqtar bul jaqtan kóp úmit kútedi. O basta Qazaqstannyń oǵan múmkindigi bolmady. Múmkindigi bolǵanda úılestiretin mamandar bolmady. Qarjy bólingenimen, naqty qoldaý az boldy. Bir rettik aktsııalar men sharalar, kontsert qoıý, kitap taratý sııaqty dúnıelerdiń tóńireginen shyqpaı júrmiz. Bes kitap aparǵanymyzdy úlken jańalyq kóremiz. Shyn máninde shettegi qazaqtarǵa qosymsha bilim kerek», - deıdi Saıran qajy.




Onyń sózine qaraǵanda, Mońǵolııa qazaqtary 1940 jyldan keńestik júıe ydyraǵanǵa deıin osyndaǵy qazaqtarmen birdeı bilim alyp kelgen-di. Ol kezde ortaq kelisimge sáıkes, Mońǵolııadaǵy mektepterge búkil oqýlyqtar Qazaqstannan jetkiziletin.

«1962-1972 jyldary mektepte oqydym. Sonda 1-synyptyń álippesinen bastap 10-synyptyń algebrasyna deıin Qazaqstannyń oqý baǵdarlamasy boıynsha oqydyq. Qytaı men Túrkııadaǵy, Iran men Aýǵanstandaǵy qazaqtarǵa qaraǵanda bizdiń bir artyqshylyǵymyz osy bolatyn. Óıtkeni, Mońǵolııa SSSR-dyń bir respýblıkasy sııaqty bolyp ketken edi. Toqsanynshy jyldardan bastap bul baılanys kúrt úzilip tyndy. Oqýlyqtyń syrtynda barlyq baspa ónimderi keletin. «Baldyrǵannan» bastap «Juldyz» jýrnalyna deıin alyp oqıtynbyz. Álgi «Mońǵolııada mal sońynda júre bersem, orta bilim de almas edim. Qazaqstanǵa kelip kóz ashtyq» degen ásire madaqtar ótirik. Jeke ózim de meniń zamandastarym da «Baldyrǵandy» oqyp óstik», - deıdi dıplomat.







Ol sóz arasynda osy mektep qabyrǵasynda qazaq ulttyq aspaptar orkestrin qurýdy armandaıtynyn aıtty.

«Qobyz, dombyra, sybyzǵy sııaqty aspaptar men qazaq án-kúıleriniń jınaǵy qajet. Onyń notalary bolsa tipti jaqsy. Qobyzdyń saryny men kúıdiń kúmbirin estip ósken bala tamyrdan ajyramaıdy. Qansha tilde sóılese de, júregi qazaqsha soǵýy kerek qoı. Qazaqtyń klassıkalyq ádebıetin, jeteli tarıhyn bilýi tıis. Men bul jerde «Shyńǵys han bizdiń qazaq» degen tarıhty aıtyp otyrǵan joqpyn. Saraptalǵan, Altyn ordadan bergi baba tarıhyn jastar Qazaqstan oqýlyqtarynan bilse eken degen nıet bizdiki».


Óz elinde júrip-aq ulttyq ustynyn umytqandar bar

Kazakh International School-dyń oqytý júıesi de, ádis-tásilderi de zamanaýı básekeden kende qalǵysy kelmeıdi. Quryltaıshysy 1-5 synyptarǵa Montessorı júıesin, 6-12 synyptarǵa Kembrıdj júıesin engizbekshi. Fınlıandııa men Japonııa tásilderine de nazar aýyp otyr.

«Erteń Qytaıda nemese Reseıde, Túrkııada nemese Iranda qazaq mektebi ashylsa, bizdiń mektepti úlgi etip alýy kerek dep oılaımyn. Árıne, qoldyń qysqalyǵy kóp. Biraq, búkil dúnıeni aqsha sheshpeıdi. Aqshasy bolyp ta, shashyp otyryp ta eshteńe shyǵara almaǵan jaıttardy kóremiz keıde. Alǵash bastaǵanda mektepte 230 oqýshy bolǵan. Byltyr 530 bala boldy. Bıyl birinshi synypqa kelgen bóbekterdiń sany 50-den asyp otyr. Olardy eki synypqa bólip oqytqaly jatyr. Mekteptiń jobalyq syıymdylyǵy 500 balaǵa arnalǵandyqtan, qosymsha ǵımarat ashý qajet. Metkep aqyly. O basta qaıyrymdylyq qorynyń aqshasyna salǵandyqtan, búkil túsken aqsha mektepti jetildirýge jumsalady. ıAǵnı kommertsııalyq mekeme emes. Mekteptiń jarǵysyna solaı jazylǵan. Eger tabysy ózinen artylyp jatsa, ekinshi bir mektep salýymyz da múmkin», - deıdi Saıran Qadyruly.

Aıtýynsha, mektep aıaqtan turǵan soń aktsııasyn shyǵaryp, 40-50 paıyzyn muǵalimderge úlestirip, qalǵanyn óz qoryna qaldyrý josparlanǵan eken. 5 jyldyń ishinde mekteptiń shyǵyny men kirisi teńelip qalǵan. Toqtala ketetin jaıt, Mońǵolııanyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jeke mektepte oqyǵanymen, ondaǵy ár balaǵa aı saıyn jalpyǵa mindetti bilim shyǵynyn bólip otyr.

Saıran qajynyń aıtysyna qaraǵanda, Ulanbatyrda da dál osyndaı ekinshi mektep salynypty. Qazir menedjment jaǵynan daıyndyq jasalyp jatqan kórinedi. Bunymen toqtap qalmaı, ary qaraı Baıan-Ólgeıdegi 12 sumynǵa (aýyldyq okrýg-avt) bir-bir mektep salý týraly da arman-jospary bar. Ondaǵy maqsat - tek aımaqtyń túbindegi ǵana emes, aýyldaǵy balalar da jaqsy bilim alyp, qalaǵan tilin meńgertip shyǵarý.

«Oǵan meniń ǵumyrym jete me, ony bilmeımin. Shákirtterim jalǵastyrady degen úmit bar. Kolledj nemese ýnıversıtet deńgeıine kóterý maqsaty da tur. Mońǵolııadaǵy qazaq sany statıstıka boıynsha 130 myń. Búgin-erteń tolyq kóshe qoımas. Onyń ústine eki jaǵymyzda da qazaqtar otyr. Bir jaqta Altaı, Qosaǵash qazaqtary, taǵy bir jaǵymyzda Qytaıdyń Altaı ólkesiniń qazaqtary. Qazaq bolyp qalý úshin Qazaqstanda ǵana ómir súrý kerek degen ereje joq. Óz elinde otyryp ta ulttyq ustynyn umytqandar jeterlik. Shette júrip te qazaq úshin qyrýar is tyndyryp jatqandar bar. Bizdiń maqsat - at tóbelindeı mundaǵy qandastardyń qazaq kúıinde saqtaý», - deıdi dıplomat ustaz.






Joǵary qaraı