Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

14 qyrkúıek. Týǵan kún ıeleri

2021 jyldyń 14 qyrkúıek 2021 08:08

NUR-SULTAN. QazAqparat – QazAqparat 14 qyrkúıekke arnalǵan «Týǵan kún ıeleri» kúntizbesin usynady.

ESІMDER

127 jyl buryn (1894-1935) kórnekti qoǵam qaıratkeri, aýyz ádebıeti úlgilerin jınaýshy, aýdarmashy Ahmet BARJAQSIN dúnıege keldi.

Atbasar ýezi Jezdi bolysynda týǵan. Atbasar qalasyndaǵy 2 synypty orys-qazaq mektebin, muǵalimder semınarııasyn (Omby, 1918), Omby aýyl sharýashylyǵy ınternatyn (1922), Máskeý ádebıet ınternatyn (1926) bitirgen. «Birlik» mádenı-aǵartý uıymyn qurýǵa atsalysqan. 1920 jyly Aqmola ýezdik revkomy qazaq bóliminiń, 1921 jyly Aqmola gýbernııasynyń atqarý komıtetiniń, 1923-1924 jyldary Qazaq tutynýshylar odaǵynyń tóraǵasy, 1925 jyly OAK janyndaǵy Ult bıýrosynyń nusqaýshysy, Ortalyq tutynýshylar qoǵamy odaǵynyń Berlındegi ókili, 1928 jyly Aqtóbe oblysy aýyl sharýashylyǵy bankiniń meńgerýshisi boldy. 1928 jyly jeltoqsanda bolshevıkter partııasy qatarynan óz erkimen shyqty. 1929 jyly sáýirde «partııa bedelin tókti», «trotskııshil» degen aıyppen qamaýǵa alynyp, Batys Sibirge jer aýdaryldy. 1933 jyly jazasyn ótep kelip, Omby aýyl sharýashylyǵy ınternatyna oqytýshy bolyp jumysqa ornalasty. 1934 jyly 15 naýryzda OGPÝ úshtigi Barjaqsındi ekinshi ret Batys Sibirge 5 jylǵa jer aýdaryp, 1935 jyly atyldy. Áleýmettik tóńkerister zamanynda ómir súrgen Barjaqsın óziniń qysqa ǵumyrynda artyna mol ádebı, ǵylymı mura qaldyrdy. Ol qazaqtyń 1710 maqal-mátelin jınap, 1915 jyly tuńǵysh ret «Myń bir maqal» kitabyn qazaq, orys tilderinde shyǵardy. Oqý-aǵartý máselesi, áıel teńdigi jaıly maqalalary men áńgimeleri «Qazaq», «Alash», «Saryarqa», «Úsh júz» gazetterinde, «Aıqap» jýrnalynda basyldy. L.N. Tolstoıdyń áńgimelerin aýdaryp, «Aıqap» jýrnalynda, «Erterek bilseń jasyrma» atty maqalasy Orys geografııalyq qoǵamynyń «Jazbalarynda» (1916 jyly 28 tamyzda) jarııalandy. 1927 jyly «Elge sharýa kooperatıvi men tutyný kooperatıviniń qaısysy qolaıly?», «Tutyný dúkeniniń isin qalaı júrgizý kerek?» degen kitapshalary jaryq kórdi. 1937 jyly Baspahana men ádebıet isi jónindegi Bas basqarma Barjaqsınniń «Myń bir maqal» degen kitabyn halyqqa zııandy kitaptar qataryna qosyp, paıdalanýdan shyǵardy. Barjaqsın muralary áli tolyq zerttelmegen.




81 jyl buryn (1940) ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý isiniń úzdigi Ǵabdyǵappar Saǵıtuly SEIІTQASYMOV dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Jangeldın aýdanynda týǵan. S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek joly:1963-1969 jyldary – Qostanaı oblysynyń Jangeldın aýdanynyń bas ekonomısi. 1969-1973 jyldary – Qazaq aýyl sharýashylyǵy ekonomıkalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi. 1973-1993 jyldary - Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde ǵylymı basshylyq qyzmette, 1993-1999 jyldary – Qazaq memlekettik basqarý akademııasynyń prorektory. 1999-2001 jyldary - Astana qalasyndaǵy T. Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti bólimshesiniń dırektory. 2001-2007 jyldary Qarjy jáne nesıe ınstıtýtynyń rektory qyzmetterin atqarǵan. Ǵylymı jumystary aýyl sharýashylyq ekonomıkasy men qarjy jáne bank isi salasyna baǵyttalǵan. Ol astyq daıyndaýdyń ekonomıkalyq tıimdiligin anyqtaýdyń jańa kórsetkishter júıesin, astyq ósirý, tasymaldaý, daıyndaý, saqtaýdyń ekonomıkalyq keshendi zertteýdiń ǵylymı ádisterin jasady. 160-tan asa ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde oqý-ádistemelik quraldardyń, 20 monografııa men oqýlyqtardyń avtory. «Zolotoı Orel» ordenimen, «Astanaǵa 10 jyl», Ybyraı Altynsarın atyndaǵy, Ahmet Baıtursynov atyndaǵy medaldarmen, «Qazaqstan Respýblıkasy ǵylymynyń damýyna qosqan zor eńbegi úshin» tósbelgisimen marapattalǵan.




75 jyl buryn (1946) sýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, professor Baıtursyn Esjanuly ÓMІRBEKOV dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Eskeldi aýdanynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn atalmysh oqý ordasynyń oqytýshysy bolyp bastaǵan. 1978-1993 jyldary Almaty teatr jáne kórkemsýret ınstıtýtynyń prorektory bolǵan. 1994-2007 jyldary – Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıynyń dırektory. 2007-2009 jyldary – Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professory. 2009 jyldan Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń basqarma tóraǵasy boldy. Úsh kitaptyń, 2 albomnyń, 50-den asa baspa jumystyń avtory.

57 jyl buryn (1964) belgili jýrnalıst Serik Meırambekuly JANBOLAT dúnıege keldi.

Semeı oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan. Qaraýyl selosyndaǵy Abaı atyndaǵy orta mektepti 1981 jyly bitirip, sol jyly aýdandyq «Sovhoz týy» gazetinde tilshi bolyp qyzmet istedi. 1989 jyly Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin támamdap, jýrnalıst mamandyǵyn alyp shyqty. Sol jyly Qazaq respýblıkalyq televızııasynyń «Jastar» baǵdarlamasy redaktsııasyna redaktorlyq qyzmetke qabyldandy. 1993 jyly «Murager» shyǵarmashylyq birlestigi bas redaktorynyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. Sol kezderi bul birlestik «Ánshi balapan», «Sıqyrly qazan», elimizdegi birinshi teleradıomarafon sııaqty jobalardy dúnıege ákeldi. Al Serik Janbolat «Jigittiń sultany», «Úkili úmit», «Taıbýryl» at sporty jáne «Qazaqtyń Qajymuqany» sııaqty taǵy basqa da telejobalardyń avtory jáne uıymdastyrýshysy boldy. 1996 jyly Qazaq teledıdaryn naryqqa beıimdeý sharasy jasalyp, «Baǵdar» (túngi oıyn-saýyq klýby) stýdııasy quryldy. Serik Janbolat «Baǵdar» stýdııasynyń bas redaktorynyń orynbasary bolyp bekitildi. 1997 jyly «Aqsham» aqparat baǵdarlamasynyń redaktory, «Gala» TV stýdııasy NEP baǵdarlamasynyń júrgizýshisi ári tilshisi qyzmetin atqardy. 1998 jyly «Habar» agenttiginiń «Sálem, Qazaqstan» tańǵy aqparattyq-saýyqtyq baǵdarlamanyń prodıýseri qyzmetine qabyldandy. Sol jyly aqparattyq baǵdarlamalar dırektsııasyna júrgizýshi, prodıýser, «Jeti kún» aqparattyq-saraptaý baǵdarlamasynyń redaktory ári júrgizýshisi qyzmetterin atqardy. Respýblıka Prezıdentiniń jurtshylyqpen tikeleı efırdegi eki saǵattyq júzdesýin júrgizdi. 2002 jyly úkimet tapsyrmasymen Semeı óńirinde Abaı, Muhtar, Shákárim muralaryn jınaý ekspedıtsııasyn uıymdastyrdy. 2002-2003 jyldary «Qýat» holdıng kompanııasynyń menedjeri boldy. 2004 jyldyń basynda qazaq baspasózi tarıhynda tuńǵysh ret kúndelikti aqparat taratatatyn «Aıqyn» respýblıkalyq qoǵamdyq-saıası gazetiniń irgetasyn qalap, jaryqqa shyǵardy. Sonymen qatar «Qazaqstan» ulttyq telearnasynda «Kókpar» pikirtalas baǵdarlamasyn júrgizip, elimizdegi ózekti máselelerdi qozǵady. 2008 jyldyń qazan aıynda «Alash aınasy» respýblıkalyq qoǵamdyq-saıası aqparattyq gazetiniń redaktsııasyn jasaqtaýǵa kirisip, 2009 jyldyń basynda aqparat aıdynyna shyǵardy. Serik Janbolat QR Prezıdenti syılyǵynyń ıegeri, QR mádenıet qaıratkeri, Qazaqstan Jýrnalısteri akademııasynyń akademıgi sııaqty ataqtardy ıemdendi. Ol Alashtyń birtýar tulǵalarynyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıynda talmaı izdenip birneshe derekti fılmdi jaryqqa shyǵardy. Atap aıtar bolsaq, qazaqtyń ǵulama aqyny Shákerim Qudaıbergenov jaıynda 4 bólimnen turatyn «Shákárim: Men jaý emespin» derekti fılminiń, Halyq aqyny Sháker Ábenov (Muhamed-Shúkir) týraly «Ǵasyr jasaǵan aqyn» derekti fılminiń, aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqatevtyń ómiri týraly «Muqaǵalıdyń shyndyǵy» derekti fılminiń, elimiz táýelsizdik alǵannan keıingi jyldardaǵy tarıhı sátter men Elbasymyzdyń saıasat sahnasyndaǵy qaıratkerligi jóninde túsirilgen «N.Á.Nazarbaev: Bizdiń tańdaǵanymyz birinshisi ...» derekti fılminiń, qazaqtyń batyr uly Mustafa Óztúrik jaıyndaǵy «Qazaqtyń qara balasy ...» derekti fılminiń avtory. Ol saz áleminde de ónimdi eńbek etken sazger. Qazaq estradasynyń juldyzdary onyń kóptegen ánderin oryndap júr.




39 jyl buryn (1982) TRASEKA úkimetaralyq komıssııasynyń turaqty memlekettik hatshylyǵynyń bas hatshysy Áset Asanuly ASAÝBAEV dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin, tarıh, quqyq jáne ekonomıka negizderi oqytýshysy (2003); Qazaq qatynas joldary ýnıversıtetin, ınjener-mehanık (2006) bitirgen. Eńbek joly: Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııalar mınıstrligi Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl kóligi men avtojoldarda baqylaý basqarmasynyń avtomobıl joldaryn baqylaý bóliminiń jetekshi mamany (2004-2005); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl kóligi men avtojoldarda baqylaý basqarmasynyń avtomobıl joldaryn baqylaý bóliminiń bas mamany (2005-2006); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl kóligi men avtojoldarda baqylaý basqarmasynyń avtomobıldik tasymaldar jáne ruqsat etý júıesin baqylaý bóliminiń bastyǵy (2006-2007); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl kóligi men avtojoldarda baqylaý basqarmasynyń bastyǵy (2007-2008); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl jáne temir joldardaǵy baqylaý basqarmasynyń bastyǵy (2008-2009), QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń avtomobıl kóligi men avtojoldarda baqylaý basqarmasynyń bastyǵy (06.2009-09.2009); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń taldaý jumystary basqarmasynyń bastyǵy (2009-2010); QR KKM Kólik baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary (2010-2013); QR KKM Kólik baqylaý komıtetiniń tóraǵasy (2013-2014), Kólik komıtetiniń tóraǵasy. Qazaqstan Jol jóndeýshiler qaýymdastyǵynyń prezıdenti (02.2019-12.2019).

Qazirgi laýazymyn 2019 jyldyń jeltoqsanynan bastap atqaryp keledi.


Basty sózder: Kúntizbe,
Joǵary qaraı