Aýa raıy
Astana 17 °S
Almaty 15 °S
valıýta baǵamy
USD 387.34
EUR 428.44
RUB 6.04
CNY 54.58

25 tamyz. Týǵan kún ıeleri

2019 jyldyń 25 tamyz 2019 08:08

NUR-SULTAN. QazAqparat – QazAqparat 25 tamyzǵa arnalǵan «Týǵan kún ıeleri» kúntizbesin usynady.

ESІMDER





127 jyl buryn (1892-1938) rejısser, dramatýrg, akter, qazaq ulttyq kásibı teatr óneriniń negizin qalaýshylardyń biri, Kazaq SSR-iniń halyq ártisi ShANIN Jumat Turǵynbaıuly dúnıege keldi.

Qazirgi Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynyń Jeltaý mańynda týǵan. Alǵashynda aýyl moldasynan oqyp, hat tanydy. Jas kezinen J.Shanın ulttyq oıyn-saýyqtar men án-kúılerge yntyq bolyp ósken. Ásirese, Qoıandy jármeńkesine baryp, halyq dýmanyn tamashalaý - onyń oı-qııalyn qozǵap, ónerge degen ynta-yqylasyn arttyrady. Týǵan naǵashysy Altybaıdan án salyp, dombyra tartýdy úırendi. 1913 jyly Ombyǵa kelip, kúnkóris qamymen biraz ýaqyt zaýytta jumys isteıdi. Munda S.Seıfýllınmen, N.Nurmaqovpen jáne B.Serkebaevpen tanysady, ári óz betinshe oqyp bilimin jetildiredi. 1915-1916 jyldary esepshilik kýrsta oqyp bitirgennen keıin zaýytta esepshiniń kómekshisi bolyp qyzmet etedi. Osy jyldary alǵash ret qalalyq teatr spektaklderin kóredi. Biraq kóp uzamaı-aq J.Shanın maıdan jumysyna tartylady. Odan týǵan aýylyna 1917 jyly oraldy. Sol jyldan bastap Qarqaralynyń ýezdik kooperatıvinde esepshi qyzmetin atqardy. 1921-1922 jyldary Pavlodar ýezi komıtetiniń múshesi, 1922 jyly Zaısan ýezdik atqarý komıtetiniń tóraǵasy, 1923 jyldan Semeı gýbernııasy atqarý komıtetiniń jáne Qazaq KSR OAK múshesi bolyp, taǵy basqa da jaýapty oryndarda qyzmet atqarǵan. 20-jyldary Semeıde «Es-aımaq» trýppasyn basqardy. Rejısserlik óner jolyn osy trýppadan bastaǵan J.Shanın halyq jyry negizinde jazylǵan óziniń «Arqalyq batyry» men S.Seıfýlınniń «Qyzyl suńqarlaryn» qoıdy. Sonymen qatar ózi osy atalmysh spektaklderde Arqalyq batyrdyń jáne Erkebulannyń rólin oryndady. Bir bólimdi «Torsyqbaı» komedııasy 1925 jyly Semeıdiń «Tań» jýrnalynda jarııalandy. 1925 jyly ashylǵan Qazaq drama teatrynyń dırektory bolýmen qatar onyń kórkemdik jaǵyn basqarǵan. 1926-1932 jyldary qazaq drama teatrynda ulttyq dramatýrgııadan S.Seıfýllınniń «Qyzyl suńqarlaryn», S.Ablanovtyń «Kúndespeıtin qatyndar» men «1910 jylyn», J.Shanınniń «Bolatyn», І.Jansúgirovtiń «Kegi» men «Túrksibin», B.Maılınniń «Maıdanyn», M.Áýezovtiń «Oktıabr úshin» jáne klassıkalyq týyndylardan A.Pýshkınniń «Tas meımany» men «Sarań serisin», Ý.Shekspırdiń «Gamletin», sonymen birge ózi jazǵan «Torsyqbaı», «Arqalyq batyr»(eki keshke arnalǵan 2 bólimdi), «Aıdarbek», «Baıan batyr», «Ólimnen úmitke» («Shahta») taǵy basqa shyǵarmalardy qoıǵan. 1932-1933 jyldary Qyrǵyz drama teatrynyń bas rejısseri boldy. 1934 jyly ashylǵan mýzykalyq teatrdy (qazirgi Qazaqtyń opera jáne balet teatry) uıymdastyrýǵa qatysyp, Q.Jandarbekovpen birge E.G.Brýsılovskııdiń «Jalbyr», «Qyz Jibek» pen «Er Tarǵynyn» qoıdy. 1936 jylǵa deıin osy teatrdyń kórkemdik jaǵyn basqarǵan J.Shanın alǵashqy mýzykalyq teatr óneriniń qalyptasyp damýyna da mol úles qosty. 1930-1937 jyldary Oral mýzykalyq drama teatryn uıymdastyrýmen birge oǵan basshylyq jasaǵan. Ol birqatar pesalar («Jandy sýret», «Qara qulyn», «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», «Úsh baja») jazyp, ulttyq dramatýrgııany damytýda jemisti eńbek etti.

J.Shanın shyǵarmashylyǵyn M.Áýezov, Q.Sátbaev, Ǵ.Músirepov, taǵy basqalar joǵary baǵalaǵan. 1972 jyly Shymkent drama teatryna J.Shanınniń esimi berildi.




38 jyl buryn (1981) «ASTANA EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Allen Serjanuly ShAIJÚNІSOV dúnıege kelgen.

Ol RF Syrtqy ister mınıstrliginiń Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtyn (2002); Qazaq qarjy-ekonomıkalyq akademııasyn (2011) bitirgen.

Eńbek joly: «Qazaqstan kabel kompanııasy» JShS Reseı Federatsııasyndaǵy ókildiginiń menedjeri (1998-2003); dıplomatııalyq qyzmette (2003-2006); Mańǵystaý oblysy ákimi apparaty basshysynyń orynbasary (2006-2008); «Nur Otan» HDP ortalyq apparaty hatshylyǵynyń meńgerýshisi (2006-2008); «Samuryq-Qazyna Kelisimshart» JShS basqarýshy dırektory (2010-2012); Qazaqstan Respýblıkasy Velosıped sporty federatsııasynyń atqarýshy dırektory, vıtse-prezıdenti (2010-2013); Qazaqstan Respýblıkasy Sport jáne deneshynyqtyrý isteri jónindegi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary (2013-2014); Qazaqstan Fýtbol federatsııasynyń birinshi vıtse-prezıdenti (2014-2015); «Astana EKSPO-2017» UK» AQ atqarýshy dırektory (2015-2017); «EKSPO-2020 Dýbaı» búkilálemdik kórmesinde Qazaqstan sektsııasynyń bas komıssary (2017-2018).

Qazirgi laýazymyn atqarýǵa 2018 jyldyń qańtarynda kiristi.

Basty sózder: Kúntizbe,
Joǵary qaraı