Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

AITV juqtyrǵan balalardyń tolyqqandy ómir súrýine qalaı kómektese alamyz: Sarapshylar pikiri

2021 jyldyń 23 qarasha 2021 13:07

NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstanda 30 myńǵa jýyq adam AITV juqtyrǵan, olardyń 425-i – bala. Adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy baqylaýdaǵy aýrýlar sanatyna kiredi. Emi joq sozylmaly aýrý. Sol sebepti ınfektsııany tasymaldaýshylar ómir boıy arnaıy terapııadan ótýi tıis, dep habarlaıdy QazAqparat.

AITV juqtyrǵan balalar men jasóspirimder oblystyq JITS-tiń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres ortalyqtarynda baqylaýda bolady. Mamandar olarǵa medıtsınalyq qana emes, psıhologııalyq qoldaýdyń da qajet ekenin aıtady. Sondyqtan syrqatqa shaldyqqandarǵa qyzmet kórsetetin mamandar keshendi túrde oqytylady.

«Birikken Ulttar Uıymy Balalar qorynyń (ıÝNISEF) qoldaýymen bıyl Qazaqstanda JITS ortalyqtarynyń mamandaryna arnaıy birqatar trenıng ótkizildi. Bul trenıngterge AITV jáne basqa da sozylmaly aýrýlary bar balalar men jasóspirimderge psıhologııalyq-áleýmettik qoldaý kórsetý, olarǵa pedıatrııalyq kómekten eresekterge arnalǵan qyzmetke aýysý kezinde járdem berý, balalar men olardyń otbasylaryna psıhologııalyq-áleýmettik demeý kórsetý boıynsha keıs-menedjment quraldary kiredi. Mundaı trenıngter osy sanattaǵy balalarǵa qyzmet kórsetetin mamandar úshin mańyzdy. Óıtkeni sozylmaly aýrýy bar balalar birqatar kómek túrine muqtaj. Tek medıtsınalyq máselelerdi sheshý arqyly balanyń jáne otbasynyń tolyqqandy ómir súrýi qamtamasyz ete almaımyz. Keshendi tásil qajet», - deıdi medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty, joǵary sanatty ınfektsıonıst dáriger, Kolýmbııa ýnıversıteti janyndaǵy ICAP klınıkalyq mamany Gúljahan Ahmetova.

Gúljahan Ahmetovanyń aıtýynsha, keshendi kómekti pedıatr, medbıke, psıholog jáne áleýmet qyzmetkeri syndy túrli mamandardan jasaqtalǵan kópsalaly top kórsetýi kerek. Olardyń mindeti – dıagnozyna qaramastan balaǵa qoǵamnyń tolyqqandy múshesi bolýyna qol ushyn sozý.

Qazaqstan AITV jáne basqa da sozylmaly aýrýlary bar balalarǵa qyzmet kórsetý boıynsha ulttyq standarttar jıyntyǵyn jasaýda biregeı tájirıbesi bar el. Mamandar jas patsıentter ósken saıyn medıtsınalyq kómekten bólek, basqa da qajettilikteri týyndaıtynyn, ıaǵnı olardyń ómir súrý sapasyna psıhologııalyq jáne áleýmettik faktorlar áser etetinin baıqaǵan. Osydan keıin ıÝNISEF pen halyqaralyq sarapshylar AITV-men aýyratyn jasóspirimder men olardyń otbasylarynyń ómiriniń barlyq sátin qamtıtyn psıhologııalyq-áleýmettik qoldaý kórsetýdiń 10 standartyn jasady.

«Biz balalardyń sozylmaly aýrýmen, ásirese AITV-men aýyrǵanyn qabyldaýy qıyn ekenin kórip otyrmyz. Jeke málimetti qupııa saqtaý qajet ekenin túsinesiz ǵoı. Bizdiń qoǵam áli de ereksheligi bar jandardy ózgelermen teń dárejede qabyldaı almaıdy. Balanyń óz-ózine senimi nyǵaıýy úshin, qoǵamnyń tolyqqandy belsendi múshesi bolýy úshin aýqymdy jumys isteý shart. Onyń ishinde qurdastardyń qoldaýy, mektepterdegi jumys, kemsitýshilikke qarsy kúres, ózin ózi stıgmalaýdyń aldyn alý mańyzdy. Bul standarttar jasóspirimder ómiriniń barlyq aspektisin qamtıdy», - dedi Gúljahan Ahmetova.

JITS ortalyqtary men medıtsınalyq uıymdardyń mamandary, mektep jáne áleýmettik qyzmetkerler qatysatyn trenıngte qabyldanǵan standarttardy qoldaný jáne durys qyzmet kórsetýdiń joldary aıtylady.

Oksana Ibragımova qazaqstandyq AITV-men ómir súretinder odaǵynyń ókili. Onyń oń AITV-statýsy bar. Eńbek jolyn JITS-qyzmet kórsetý uıymynda bastaǵan Oksana naýqastarǵa AITV-men tolyqqandy ómir súrýdi úırenýge kómektesti. Qazir aqparattyq-túsindirý jumystarymen aınalysyp júr. Túrli mekemelerdiń mamandarymen, onyń ishinde medıtsına men quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerin oqytý boıynsha is-sharalar uıymdastyrady. Mysaly, osyndaı kezdesýlerdiń biri AITV-men ómir súretin adamdarǵa jáne halyqtyń túrli toptaryna qatysty stıgma men kemsitýshilik máselelerine arnaldy.

«Emhanalarda oń AITV-statýsy bar adamdarǵa medıtsınalyq qyzmet kórsetýden sebepsiz bas tartý jaǵdaılary kezdesip jatady. Sol sebepti biz dıskrımınatsııa jáne quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý maqsatynda medıtsınalyq qaýymdastyqpen birlese jumys isteımiz. Bul óte mańyzdy. Oń AITV-statýsty adamdardyń kóbi dıagnozyn bári bilip qoıady dep alańdaıdy. Sondyqtan qupııany saqtaý máselesi ózekti. Biz trenıngke deıin medıtsına qyzmetkerleri arasynda saýalnama júrgizemiz. Máselen «Siz oń AITV-statýsy bar adamdy qonaqqa shaqyrar ma edińiz?» degen suraqqa trenıngke deıin kópshiligi «Joq» dep jaýap berse, trenıngten keıin medıtsına qyzmetkerleriniń pikiri men qarym-qatynasy túbegeıli ózgeredi. Aqparat pen túsindirý jumystarynyń azdyǵynan adamdar AITV juqtyrǵan jandarmen qarym-qatynas ornatýdan qorqady, - deıdi Oksana Ibragımova.

AITV-men ómir súretin balalar men jasóspirimderdiń keı kezderi qoǵamda túsinispeýshilikke ushyraıtynyn 17 jastaǵy Álisher de (esimi ózgertilgen – red.) rastaıdy. Ol óziniń AITV-statýsyn aıtqannan keıin jaqyn dosymen qarym-qatynasy úzilgenin aıtady.

«Biz kópten beri dos edik. Fýtbolǵa birge baratynbyz. Birde men ózimniń statýsym men basymdaǵy qıyn jaǵdaı týraly qatarlastarymnyń birimen bóliskim keldi. Uzaq jyldar boıy aralasyp júrgen adam jaǵdaıymdy túsinip, qoldaý kórsetedi dep úmittengenmin. Alaıda ol syrt aınalyp ketti. Múmkin qoryqqan da shyǵar», - deıdi Álisher.

JITS ortalyqtarynyń mamandaryna arnalǵan trenıngterde AITV-men ómir súretin balalar men jasóspirimderge qatysty ártúrli máseleler qozǵalady. Taıaýda balalardyń jasóspirimderge arnalǵan qyzmetten eresekterdiń qyzmetine aýyrtpalyqsyz aýysýy máselesi talqylandy. Almaty qalasyndaǵy JITS ortalyǵynyń pedıatr dárigeri Ǵaını Úsenova balalardy týǵanynan bastap 18 jasqa jetkenge deıin baqylaıdy. Onyń aıtýynsha, mamandar esepte turǵan balanyń densaýlyǵyna qatysty málimetterden bólek: qaıda turady, qandaı otbasyda (tolyq ıa tolyq emes) tárbıelenedi, qamqorshysy kim, kimdermen aralasady, bos ýaqytynda nemen aınalysady syndy t.b. ómirindegi barlyq mańyzdy málimetti bilýi tıis. Osy málimetter men naqty qajettilikteri negizinde balamen jumys jasaý jospary ázirlenedi.

«Jetkinshekterdiń eresekterge arnalǵan qyzmetke aýysýy kezinde olardyń barynsha táýelsiz bolyp, eshnárseden qymsynbastan, dárigerge suraǵyn erkin qoıa bilýine nazar aýdaramyz. ıAǵnı, buǵan deıin olardy ata-anasymen, qamqorshysymen birge qatań baqylaýda ustasaq, eresekter qyzmetine aýysqanynan keıin, biz olarǵa densaýlyǵyna ózi jaýapty ekenin, dárini ýaqytyly iship otyrýyn ózi qadaǵalaýy kerek ekenin aıtamyz. Antıretrovırýstyq terapııanyń ne ekenin, em-sharalaryn ustanbasa, saldarynyń qandaı bolatynyn túsindiremiz», - dep atap ótti Ǵaını Úsenova.

JITS-tyń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres ortalyqtary AITV-ınfektsııasyna qarsy profılaktıka sharalarymen tanysyp, naýqastarǵa bilikti medıtsınalyq kómek kórsetýmen aınalysady. Mekeme mamandary ıÝNISEF qoldaýymen uıymdastyrylatyn trenıngterge únemi qatysady. Semınar olarǵa ózge óńirlerdegi áriptesterimen tájirıbe almasyp, respýblıkalyq jáne halyqaralyq sarapshylardan tyń aqparat alýǵa múmkindik beredi. Aınur Medetova Shymkent qalasyndaǵy JITS ortalyǵynda jumys isteıdi. Ol qazan aıynyń sońynda AITV juqtyrǵan balalar men jasóspirimderdi áleýmettik qoldaý boıynsha trenıngke qatysty.

«Trenıngke elimizdegi JITS ortalyqtary men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty. Ekokarta men qajettilikter úshburyshyn qurastyrýdy úırendik. AITV juqtyrǵan balalarǵa áleýmettik qoldaý kórsetýdiń joldaryn talqyladyq. Maǵan berilgen ádistemelerdiń kómegimen naýqastyń jaǵdaıyn jan-jaqty qarap, onyń muqtajdyqtaryna saı qyzmet etýge múmkindik alǵanym mańyzdy boldy», - deıdi Shymkent qalasynyń JITS ortalyǵy profılaktıka bóliminiń meńgerýshisi Aınur Medetova.

Sarapshylar trenıngterdiń ártúrli sala mamandarynyń nazaryn AITV-men ómir súretin adamdardyń máselelerine aýdarýǵa sebep bolatynyn aıtady. Sonymen qatar dıagnozdy sońǵy úkimdeı qabyldap, kúızeliske ushyraǵan balalar men jasóspirimderge áleýmettik-psıhologııalyq kómek kórsetýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti.

* Bul materıalda aıtylǵan pikirler avtorlardyń pikiri bolyp tabylady jáne QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi men ıÝNISEF -tiń Qazaqstandaǵy ókildiginiń resmı kózqarastaryn kórsetpeıdi.


Basty sózder: Qoǵam,
Joǵary qaraı