Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Almaz Sharman: COVID-19 erlerde belsizdik týǵyzýy múmkin

2021 jyldyń 7 mamyr 2021 11:15

NUR-SULTAN. QazAqparat – COVID-19 erektıldi dısfýnktsııa qaýpin alty ese arttyrady. ıAǵnı er adamdar jasyna jetpeı belsizdikke dýshar bolýy múmkin. QazAqparat elge tanymal medıtsına professory Almaz Sharmannyń osy másele týraly Facebook jelisine jarııalaǵan maqalasyn oqyrman nazaryna usynyp otyr.

Bul málimetter jaqynda «Andrologııa» medıtsınalyq jýrnalynda jarııalandy. Onyń avtorlary – Rım ýnıversıtetiniń professory Emmanýel Djanını bastaǵan ıtalııalyq endokrınologtar. Zertteýshiler ımpotentsııamen aýyratyndardyń koronavırýsqa shaldyǵýǵa kóbirek beıim ekenin ańǵarǵan. Dálirek aıtqanda, olardyń aǵzasynda COVID-19 vırýsy qalypty adamǵa qaraǵanda 5 ese jyldam damıdy.

Impotentsııanyń damýy COVID-19-dyń qysqa merzimdi saldary bolýy múmkin. Der kezinde emdik shara qoldanbasa, uzaqqa sozylýy da yqtımal. Buǵan jol bermeýdiń jalǵyz joly – maska taǵyp, áleýmettik araqashyqtyqty saqtap, ınfektsııadan qorǵaný. Sonymen qatar, vaktsınatsııa koronavırýstyq ınfektsııadan týyndaǵan ımpotentsııanyń aldyn alýǵa kómektesedi.

Italııalyq professor artyq salmaq pen temeki shegý COVID-19 saldarynan týyndaıtyn ımpotentsııanyń damýyn jyldamdatatynyn aıtady. Jalpy zertteý koronavırýstyń áserinen týyndaǵan erlerdegi ımpotentsııanyń damýyna ákeletin úsh negizgi faktordy qarastyrǵan.

Birinshi faktor tamyr qyzmetiniń buzylýymen baılanysty. Erektıldi fýnktsııa kóbinese júrek-qantamyr júıesiniń belsendiligine baılanysty. Biz tamyrlar men reprodýktıvti júıeler bir-birimen tyǵyz baılanysty ekenin bilemiz. Sondaı-aq, COVID-19 kezinde júrek pen jynys múshelerin qanmen qamtamasyz etetin qantamyrlarda qabyný protsesteri damıtyny belgili. Koronavırýs ınfektsııasy saldarynan qantamyrlar qabynyp, artynsha tarylyp, jynys múshelerine baratyn qan aǵynyn tejeıdi.

Ekinshi faktor psıhologııamen baılanysty. Jynystyq belsendilik kóbinese psıhologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty. COVID-19 jáne jalpy pandemııa ózimen birge kúızelis, mazasyzdyq, depressııa sııaqty jaısyzdyqtardy ala keldi. Bul qubylystar da jynystyq densaýlyqqa jaǵymsyz áser etedi, er adamdarda ımpotentsııa týdyrady.

Úshinshi faktor – jalpy densaýlyqtyń nasharlaýy. Jynystyq álsizdik kóbinese jalpy densaýlyqtyń nasharlaýynan týyndaıdy. Sozylmaly aýrýlarmen aýyratyn er adamdar COVID-19 indetin juqtyrýǵa kóbirek beıim. Saldarynan koronavırýs ınfektsııasy sozylmaly aýrýlardy kúsheıte otyryp, jynystyq fýnktsııaǵa jaǵymsyz áser etedi.

Zertteýshiler jynystyq fýnktsııalardyń buzylýy jalpy densaýlyqtyń nasharlaýy dep túsiný kerektigin eskertedi. ıAǵnı COVID-19-ben aýyrǵan adamda ımpotentsııa damysa, bul vırýstyń ol adam aǵzasyna úlken zaqym keltirgenin kórsetedi degen sóz. Jynystyq fýnktsııalardyń buzylýy ýaqytsha bolýy da, aýyr ári uzaq júrýi de múmkin. Eger asqynyp, uzaqqa sozylsa, sońy belsizdikke aparady.

Koronavırýs áserinen týyndaıtyn belsizdikke shaldyǵý yqtımaldyǵy jasqa baılanysty. Er adamnyń jasy neǵurlym úlken bolsa, belsizdikke shaldyǵý táýekeli de soǵyrlym kóp.

Zertteý avtorlary COVID-19 týyndatqan erektıldi dısfýnktsııanyń negizgi sebebi jalpy júrek-qan tamyrlarynda paıda bolǵan aqaýlarǵa baılanysty ekenin jazǵan. Degenmen, bul gıpoteza áli de muqııat zerttelýi kerek.

Biz koronavırýstyq ınfektsııadan týyndaǵan aǵzadaǵy júıelik buzylýlardyń tabıǵatyn endi ǵana túsine bastadyq. Olardyń kórinisteri – qannyń qoıýlanýy, qan uıytatyn bólshekterdiń paıda bolýy, nevrologııalyq aqaýlar, júrek, ókpe, búırek jáne basqa organdardaǵy ózgerister. Endi COVID-19 erlerdiń jynys múshelerine, olardyń reprodýktıvti fýnktsııasyna teris áser etýi múmkin ekendigi belgili boldy. Bul aýrýdyń uzaqqa sozylǵan aǵymynyń kórinisi bolýy múmkin. Dárigerler muny «kovıdten keıingi» sındrom dep ataıdy.

Munyń bári koronavırýs ınfektsııasynyń aldyn-alý sharalaryn, mysaly, maska kııý jáne áleýmettik qashyqtyqty saqtaýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Ýaqytyly vaktsına alý tek COVID-19-ben kúresýdiń ǵana emes, sonymen qatar erlerdiń jynystyq fýnktsııalary men reprodýktıvti densaýlyǵyn saqtaýdyń negizgi amaly bolyp otyr.

Osyǵan deıin Koronavırýsqa qarsy vaktsına erkekti belsizdikten qorǵaıtyny týraly jazǵan bolatynbyz.


Joǵary qaraı