Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Erlan Qarın Konstıtýtsııaǵa engiziletin ózgeristerdi beske bólip túsindirdi

2022 jyldyń 17 mamyr 2022 20:41

NUR-SULTAN. QazAqparat – Konstıtýtsııalyq reforma Prezıdenttiń 2019 jyly bastaǵan búkil saıası reformasynyń qısyndy jalǵasy boldy. Bul týraly QR Memlekettik hatshysy Erlan Qarın óziniń YouTube arnasynda Konstıtýtsııaǵa usynylatyn negizgi ózgeristerdi túsindirý kezinde aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

«Búginde damýdyń jańa kezeńinde Qazaqstandy aýqymdy saıası jańǵyrtý kútip tur jáne bul Konstıtýtsııalyq reformasyz múmkin bolmaıdy. Ózgerister Konstıtýtsııa baptarynyń úshten birine qatysty bolady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev málimdegendeı, Ata zańǵa engizilgen túzetýler elimiz úshin taǵdyrsheshti mánge ıe. Sondyqtan Konstıtýtsııaǵa ózgeris engizý máselesi Parlamentte emes, respýblıkalyq referendýmda sheshiletin bolady. Konstıtýtsııalyq reforma degenimiz – Prezıdenttiń 2019 jyldan bergi búkil saıası reformalarynyń qısyndy jalǵasy. Bul reformalar boıynsha 10 zań qabyldanǵan», - dedi Memlekettik hatshy.

Onyń aıtýynsha, konstıtýtsııalyq túzetýler jobasy azamattardyń suranystaryna negizdelgen jáne búkil qoǵamnyń múddesi úshin júzege asyrylady.

«Joba boıynsha jetekshi ǵalymdar, quqyqtanýshylar jumys istedi. Bálkim kópshiligińiz úshin Konstıtýtsııanyń eski jáne jańa redaktsııasy arasyndaǵy aıyrmashylyqty birden kórý qıyn bolady. Sondyqtan biz barlyq ózgerister men tolyqtyrýlardy bes iri blokqa bóldik, olardyń árqaısysy jańartylǵan Konstıtýtsııada ne ózgeredi degen basty suraqqa jaýap beredi», - dedi Erlan Qarın.

Túzetýlerdiń birinshi blogy sýperprezıdenttik modelden prezıdenttik respýblıkaǵa túpkilikti kóshýdi qamtamasyz etedi.

«Birinshiden, Prezıdent óz ókilettigi kezeńinde eshqandaı saıası partııa quramynda bolmaıdy. Bul tyıym Konstıtýtsııalyq sottyń, Joǵarǵy Sottyń, ózge de sottardyń tóraǵalary men sýdıalaryna, Ortalyq saılaý komıssııasynyń, sondaı-aq QR joǵary aýdıtorlyq palatasynyń tóraǵasy men múshelerine qoldanylady. Túzetýdiń artyqshylyǵy – saıası básekelestikti arttyrý jáne barlyq saıası partııalardyń damýy úshin teń jaǵdaı jasaý. Ekinshiden, Prezıdenttiń jaqyn týystarynyń memlekettik qyzmetshiler jáne kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń basshylary laýazymdaryn atqarýǵa quqyǵy bolmaıdy. Úshinshiden, Prezıdenttiń aýdandar, qalalar men aýyldyq okrýgter ákimderin qyzmetinen bosatýǵa quqyǵy bolmaıdy», - dep túsindirdi Erlan Qarın.

Túzetýlerdiń ekinshi blogy birqatar bılik ókilettikterin qaıta bólýge baǵyttalǵan.

«Birinshiden, Senattaǵy prezıdenttik kvota 15 depýtattan 10 depýtatqa deıin qysqarady. Bul rette olardyń beseýin Qazaqstan halqy Assambleıasy usynatyn bolady. Ekinshiden, Senat Konstıtýtsııalyq Keńes pen Joǵary Sot Keńesi tóraǵalarynyń qyzmetine Prezıdent engizetin kandıdatýralardy maquldaı alady. Úshinshiden, Konstıtýtsııalyq sot qurylady. Konstıtýtsııalyq sot 11 sýdıadan turady – bul qazirgiden tórt adamǵa kóp. Onyń quramy bylaısha qurylady: 6 sýdıany Parlament taǵaıyndaıdy, tórt sýdıany Prezıdent taǵaıyndaıdy, Konstıtýtsııalyq Sottyń Tóraǵasyn Senat kelisimimen Prezıdent taǵaıyndaıdy. Tórtinshiden, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıteti Joǵary aýdıtorlyq palata bolyp qaıta qurylady. Onyń tóraǵasy jylyna eki ret Májilis depýtattary aldynda esep beredi. Mundaı shara depýtattardyń bıýdjetti baqylaýyn keńeıtedi», - dep túsindirdi Erlan Qarın.

Túzetýlerdiń úshinshi blogynda Parlament pen onyń palatalarynyń róli men mártebesin arttyrý týraly aıtylady.

Memlekettik hatshy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kvotasy Májilisten Senatqa aýystyrylyp, 9 depýtattan 5 depýtatqa deıin qysqaratynyn eske saldy. Májilis depýtattary aralas saılaý júıesi boıynsha saılanatyn bolady. Májilistiń 30%-yn bir mandatty depýtattar quramaq. Bul barlyq azamattardyń quqyqtaryn tolyq eskerýge múmkindik beredi.

«Májiliske zań qabyldaý, al Senatqa olardy maquldaý nemese maquldamaý usynylady. Bul saıası júıedegi kedergiler men tepe-teńdik tetigin nyǵaıtady», - dep atap ótti Erlan Qarın.

Konstıtýtsııaǵa engiziletin túzetýlerdiń tórtinshi blogy halyqtyń el basqarý isine kóbirek qatysýyn kózdeıdi.

«Eń bastysy, jer jáne onyń qoınaýy, sý, ósimdikter men janýarlar dúnıesi jáne basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili degen norma Konstıtýtsııada túpkilikti jáne birjaqty bekitilgen. Memleket halyq atynan menshik quqyǵyn júzege asyrady», - dedi E. Qarın.

Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ákimderin qyzmetke Prezıdent osy óńirdiń barlyq máslıhattary depýtattarynyń kelisimimen ǵana taǵaıyndaıtyn bolady.

Bul rette Memleket basshysy keminde eki kandıdatýra usynyp, olar boıynsha daýys berý ótkiziledi. Eń kóp daýys alǵan kandıdat laýazymǵa taǵaıyndalady.

Túzetýlerdiń besinshi blogy azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý tetigin kúsheıtýge baǵyttalǵan.

Birinshiden, Konstıtýtsııalyq sot azamattar ótinishi boıynsha QR quqyqtary men bostandyqtaryn tikeleı qozǵaıtyn normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń Konstıtýtsııaǵa sáıkestigin qaraıtyn bolady. Ekinshiden, ólim jazasyn konstıtýtsııalyq deńgeıde joıý týraly sheshim túpkilikti bekitiledi. Úshinshiden, prokýratýranyń jumysy Konstıtýtsııalyq zańmen belgilenedi. Bul júıeli quqyq qorǵaý qyzmetin jáne memleket atynan el aýmaǵynda zańdylyqtyń saqtalýyn joǵary qadaǵalaýdy kúsheıtedi», - dep qosty ol.

Tórtinshiden, adam quqyqtary jónindegi ýákil ımmýnıtetke jáne qandaı da bir memlekettik organdar men laýazymdy adamdarǵa táýeldi bolmaý jáne esep bermeý kepildikterine ıe bolady.

Onyń Konstıtýtsııalyq sotqa júginýge quqyǵy bolady.

«Men atap ótken túzetýler Memleket jumysynyń negizgi prıntsıpterine qatysty jáne Qazaqstan úshin tarıhı mańyzy bar. Bul reformalar – aýqymdy saıası jańǵyrýdyń asa mańyzdy kezeńi. Osy túzetýler qabyldanǵannan keıin 20-dan astam zańdy ózgertý qajet bolady. Konstıtýtsııalyq reforma júıeli sıpatqa ıe. Nátıjesinde barlyq memlekettik modeldiń tıimdiligi artady. Bul ózgeristerdiń áserin árbir qazaqstandyq sezinetin bolady», - dep túıindedi Erlan Qarın.


Joǵary qaraı