Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

ShQO-da 100 jyldyq tarıhy bar maı zaýyty qaldyqsyz óndiriske qalaı kóshti

2021 jyldyń 30 qarasha 2021 16:04

ÓSKEMEN-NUR-SULTAN. QazAqparat – Elimizde ósimdik maıyn óndirý boıynsha Shyǵys Qazaqstan oblysy kósh bastap tur. Bıylǵy kórsetkishter boıynsha óńirde kúnbaǵystyń egis alqaby 40 myń gektarǵa ulǵaıǵan jáne maıly daqyldar óńdeıtin jańa zaýyttar salý josparlanǵan. Osy oraıda BAQ ókilderi áleýmettik mańyzy bar taýarmen ishki naryqtyń 35 paıyzyn qamtamasyz etip otyrǵan «Maı» AQ jumysymen tanysqan edi.

Zaýyt irgetasy 1922 jyly Zaýlbınka aýylynda qalanǵan edi. Keıinnen bul nysan «№1 Maı zaýyty» dep ataldy. 1931 jyldan 1938 jylǵa deıin Óskemen qalalyq atqarý komıtetiniń sheshimine sáıkes, qaladaǵy Verhnıaıa Prıstan ornynda Maı óndirý zaýyty salyndy jáne dál osy zaýyt kúni búginge deıin jumys istep tur.

Shıkizat pen daıyn ónim arasy – 48 saǵat

«Árıne bizdiń zaýytymyz 100 jylǵa jýyq ýaqyt jumys istep keledi jáne Qazaqstandaǵy eń iri, eń jańa tehnologııalarǵa beıimdelgen bolyp sanalady. Bizde ǵana kúnbaǵys dáninen ósimdik maıyn alyp, qoımaǵa jóneltý protsesi 48 saǵattan aspaıdy. Bul maıdyń totyǵýyna, ottegi enip, qyshqyldanýyna jol bermeıdi. Osylaısha biz joǵary sapaly ónim alamyz. Shıkizatqa kelsek, barlyq kúnbaǵys dánderin óz oblysymyzdaǵy sharýalardan satyp alamyz. Ol úshin jyl basynda sharýalarǵa qarjylaı kómek kórsetip, kelisimshart bekitemiz jáne kúz kelgende bir jylǵa jeterlik shıkizat jınap alamyz», - dedi «Maı» AQ atqarýshy dırektory Tatıana Kostına tilshilerge bergen suhbatynda.




Zaýyt táýligine 300 tonna dándi óńdeıdi jáne 130 tonna maı alady. Tıisinshe, 1 lıtr suıyq maı óndirý úshin shamamen 2,5 keli piste qajet. Qazirgi tańda óndiriste 600-ge jýyq adam jumys isteıdi jáne «№1 Maslozavod», «Zabota», «Maıskoe», «Kýdesnıtsa» taýarlaryn shyǵarady.

«Qazir ósimdik maıynyń syrtqy eksportyna ýaqytsha tyıym salynǵan. Kórshiles elderden, atap aıtqanda Qytaı, Ózbekstan, Qyrǵyzstan elderinen suranys kóp túsedi. Biraq bizdiń basym baǵytymyz – ózimizdiń ishki naryǵymyz bolyp qala beredi. Shamamen biz Qazaqstan naryǵynyń 35 paıyzyn qamtamasyz etip otyrmyz. Árıne, jańa zaýyttar kóptep salynyp jatyr, básekelestikten qorqý kerek. Ol úshin únemi óndiristi jetildirip, zaýytty jańǵyrtý qajet. Jaqynda ǵana Sberbankpen birlesip, ınvestııalyq jobalarǵa 800 myń eýro nesıelik qarajat tarttyq. Planetany ekologııalyq qorǵaý sharalary aıasynda maı quıý jelisin jańarttyq, qaldyqsyz óndiriske qol jetkizý úshin maılardy hımııalyq ydyratý jelisin satyp aldyq. Bul jumystardyń barlyǵy memlekettiń kásiporyndardy rekonstrýktsııalaýǵa sýbsıdııa bólýiniń jáne Sberbanktiń ınvestıtsııalaýynyń arqasynda júrgizildi», - deıdi Tatıana Kostına.

Kúnbaǵys maıy qalaı óndiriledi

Sonymen birge, «Maı» AQ bas ınjeneri Azamat Madııarov kúnbaǵys dáninen maı alý protsesi qalaı júrgiziletinin kezeń-kezeńimen túsindirdi.

«Bizdiń ónim ekologııalyq taza, esh qospa qosylmaıdy, tek qana kúnbaǵyspen jumys isteımiz. Zaýyttaǵy búkil protsess avtomattandyrylǵan, sondyqtan adamı faktor barynsha azaıtylǵan. Barlyq jabdyqtar Eýropadan jetkizilgen, ol tehnologııalardyń qatań saqtalýyna múmkindik beredi.

Eń aldymen jyl basynda kúnbaǵys egetin sharýalarǵa demeýshilik kórsetemiz jáne kúzde kelisimshartpen ónim alamyz. Shıkizat alqaptardan jınalyp, óz kóligimizben qoımamyzǵa jetkiziledi jáne qajetti ylǵaldylyqqa deıin keptiriledi. Ol úshin qýatty elevatorymyz ben keptirgish jabdyqtarymyz bar. Shıkizatty alqaptan tasıtyn júk kólikterimiz jáne temir jol relsimiz de bar», - dedi bas ınjener.

Birinshi kezeńde zaýytqa túsken dánder qabyǵynan tazartylady. Ol úshin dán tazalaý boıynsha álemge tanymal Bühler kompanııasynyń jelisi ornatylǵan. Bul jabdyq dándi qabyǵynan 90%-ǵa deıin tazartýǵa múmkindik beredi.




«Sol jabdyq kómegimen qabyǵynan tazartylǵan dán qajetti temperatýraǵa deıin – 95-100 gradýsta qyzdyrylady. Qyzdyrylǵan piste dáni presske jiberiledi. Bizdiń zaýyttaǵy press jabdyǵy táýligine 450 tonna dándi qabyldaı alady. Odan keıingi kezeńde presste ajyratylǵan maı mehanıkalyq tazalaýdan ótedi. Úlken qysym áserinen arnaıy súzgilerden ótip, ári qaraı tereń tazalaý tsehyna barady. Onda býdyń kómegimen dezodoratsııa, rafınatsııa protsesteri júredi jáne taza ónim shyǵady. Ónim alýdyń ár kezeńderinde ózimizdiń sertıfkattalǵan zerthanamyz ben bilikti mamandarymyz jıi synama alyp, tekserý júrgizip, tehnologııanyń buzylmaýyn baqylap otyrady. Daıyn maı bótelkelerge quıylyp, taýarlyq markasy jabystyrylyp, qorap-qorabymen taýar qoımaısyna jóneltiledi. Osy protsestiń barlyǵy 48 saǵatta júrgizilýi tıis», - dep túsindirdi A. Madııarov.

Kúnbaǵys qaldyǵynan ne jasalady

Zaýyt mamandarynyń aıtýynsha, tazalaý kezeńderinde ósimdik maıynan birqatar tabıǵı qospa ajyratylady. Buryndary bul qospalar qoqys retinde kúresinge tastalsa, qazir kosmetologııa men sabyn buıymdary úshin qyshqyl maılary bólinip alynady.

«Maı tazalaý barysynda janama ónim shyǵady, ol «soapstok» dep atalady. 2019-2020 jyldary «Qaldyqsyz óndiris» ekologııalyq baǵdarlamasy boıynsha sol janama ónimdi ydyratý tsehyn jańarttyq. Osylaısha qyshqyl maı shyǵarylady. Qyshqyl maı kosmetologııa jáne sabyn-jýǵysh zattar óndirisinde kóp qoldanylady. Oǵan suranys óte úlken. Qyshqyl maılar eksportyna tyıym salynbaǵandyqtan, Ózbekstan sekildi kórshi memleketterge jiberiledi. Al maıy syǵylǵan dán qaldyǵy kúnjara dep atalady. Onyń quramynda paıdaly dárýmender bolǵandyqtan, piste qabyǵy men kúnjara mal azyǵy retinde sharýalarǵa, qus fabrıkalaryna satylady. Osylaısha, alqaptan jınalǵan kúnbaǵys dáninen taza ósimdik maıy esh qaldyqsyz óndiriledi», - dedi zaýyttyń bas ınjeneri.




Sonymen birge, maı zaýyty Shyǵys Qazaqstan oblysy ekonomıkasynyń damýyna aıtarlyqtaı úles qosýda. Buǵan balalar hokkeı komandasyna, az qamtylǵan azamattar men jetim balalarǵa kórsetiletin áleýmettik kómek aıqyn mysal bola alady. Sonymen qatar, kásiporyn jyl saıyn kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qarjylandyrady.



Perevod Aıjan Serikjanqyzy
Basty sózder:
Joǵary qaraı