Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 9,75% deıin kóterdi

2021 jyldyń 26 qazan 2021 12:05

NUR-SULTAN. QazAqparat – Ulttyq bank aqparatyna sáıkes, bundaı sheshim ekonomıkaǵa ınflıatsııalyq qysymnyń saqtalýy aıasynda qabyldanǵan. Qysymnyń saldarynan ınflıatsııa 2021 jylǵa belgilengen 7,5-8,5 % boljamdyq dıapazonynan shyǵyp otyr. Álemdik rynokta baǵanyń ósýi, saýdalyq áriptes memleketterdegi ınflıatsııanyń jedeldeýi men eldiń ishki jaǵdaıynda da ınflıatsııanyń ósýi boljanǵan bolatyn. Osyǵan oraı, QazAqparat agenttigi QR Ulttyq banki tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Málikuly Baımaǵambetovpen bazalyq mólsherlemege qatysty sheshim týraly suhbat quryp, suraqtarǵa jaýap aldy.

Sizder nelikten bazalyq mólsherlemeni 0,25 p.t. 9,75%-ǵa deıin kóterý týraly kezekti sheshimdi qabyldadyńyzdar? Sheshim qabyldaǵan sátte Ulttyq bank nege nazar aýdardy?

– Bazalyq mólsherlemege qatysty sheshim qabyldar kezde biz syrtqy sektordaǵydaı ishki ekonomıkadaǵy kóptegen faktordyń áserin saralaımyz. Al, dál qazirgi sheshimge keler bolsaq, men myna ishki faktorlar áldeqaıda mańyzdyraq ekenin aıtar edim.

Birinshiden, ınflıatsııa 2021 jyldyń sońynda 7,5-8,5% bolady degen bazalyq stsenarııden joǵary qalyptasyp jatyr. Bul - eń mańyzdy faktor jáne bizdiń barlyq is-áreketemiz 2022 jyldyń sońynda ınflıatsııanyń 4-6% maqsatty dálizine kirýine baǵyttalady.

Ekinshiden, bul taýarlar men qyzmetterge degen suranystyń keńeıip jatqan faktory.Bul qazaqstandyq ekonomıkanyń qalpyna kelýdegi belsendiligi men halyq arasyndaǵy tutyný deńgeıiniń artýymen baılanysty.

Ekinshi toqsanda úı sharýashylyqtarynyń nomınaldy tutyný shyǵyndary 19,5%-ǵa deıin artty. Tez qarqyn alyp jatqan suranys usynystan artyp, ınflıatsııalyq protsessterdi jyldamdatyp otyr.Bul tek Qazaqstanda bolyp jatqan qubylys emes, qazir bundaı tendentsııany álem boıynsha baıqaýǵa bolady.

Úshinshiden, dál Qazir biz halyqtyń ınflıatsııalyq boljamdarǵa qatysty ósimin baıqap otyrmyz. Bir jyldan keıingi boljamdy ınflıatsııanyń sandyq baǵasy artyp, qyrkúıektiń qorytyndysy boıynsha 9% jetti.

Bul kóbine baǵanyń qazirgi ósimin eskerip jasalǵan boljam bolyp otyr. Saýalnamanyń qorytyndysyna súıensek, oǵan qatysqan adamdardyń 71% sońǵy jyly baǵanyń qatty óskenin aıtqan, bul – saýalnama tarıhyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkishterdiń biri.

Biz ınflıatsııanyń negizgi faktorlaryn baqylap, saralap jatyrmyz jáne qaıtalap aıtam, bizdiń is-áreketimizdiń barlyǵy 2022 jyldyń sońynda ınflıatsııa deńgeıin 4-6% dálizine kirgizýge baǵyttalady.

Ulttyq bank ekonomıkalyq agentterdi jınaqy áreketke yntalandyra berý úshin osy obektıvti faktorlarǵa bazalyq mólsherlemeni ósirý arqyly áreket tanytyp otyr. Sonymen qatar, aqsha jáne valıýtalyq naryqtarda qısynsyz teńsizdik paıda bolmaýy úshin de osyndaı sheshim qabyldandy.

Tutynýshy baǵasynyń ósýine ınflıatsııanyń qandaı faktorlary eń kóp yqpal etip otyr?

– Jalpy alǵanda, álemniń kóptegen elinde dál qazir ınflıatsııalyq qysym kúsheıdi, bul – jahandyq trend. Damyǵan elder sııaqty, damýshy elder de baǵanyń tez ósýine tap bolyp otyr. Álemdik ınflıatsııaǵa qarqyn bergen faktor da osy – azyq-túlik baǵasynyń artýy.

Al, bizde jyldyq ınflıatsııaǵa áser etip otyrǵan negizgi faktor ol árıne burynǵydaı azyq-túlik baǵasynyń ósimi, qyrkúıek aıynda ol 11,5%-ǵa jetti. Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlardyń ınflıatsııasy 7,5%-ǵa, aqyly qyzmetter salasyndaǵy ınflıatsııa – 6,8% boldy.

Іshki teńgerimsizdik ınflıatsııalyq protsesterge kádimgideı áser etedi. Maýsymaralyq shok maýsym aıynda kókónis baǵasyn 31%-ǵa deıin ósirip jiberdi, al 2020 jyldyń maýsymynda ol 2,6%-ǵa ǵana kóterilgen edi.

Bul máseleni ótken suhbattarymyzda da atap óttik. Degenmen biz jaǵdaıdyń turaqtalyp kele jatqanyn kórip otyrmyz, sebebi qyrkúıekte kókónis baǵasynyń ósimi jyldyq mánde (23,5%-ǵa) kidirdi, áıtse de, kórsetkish joǵary eki tańbaly sandyq mánde qala beredi.

Al, alqapta kókónis maýsymy aıaqtalǵanyn eskersek, endi olardyń baǵasy kóteriledi degen qaýip te joq emes.

El ishindegi azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýyna aıtarlyqtaı yqpalyn tıgizip otyrǵan syrtqy faktorlardy da umytýǵa bolmaıdy. Qyrkúıek aıynda FAO azyq-túlik baǵasynyń ındeksi 32,8% ósti.

Álem boıynsha azyq-túliktiń tez qymbattap jatqan tendentsııasy byltyr jyldyń ortasynan bastap baıqalǵan. Sonda barlyq negizgi taýarlyq toptar boıynsha baǵa ósimi tirkelgen. Bul jerde dándi daqyldar, ósimdik maılary, sút ónimderi, et pen qant baǵasynyń qymbattaǵanyn aıta ketý kerek.

- Baıqasańyz, biz únemi azyq-túlik týraly aıta beredi ekenbiz, basqa faktorlar týraly ne aıtýǵa bolady? Máselen, sońǵy kezde halyqty dızel máselesi alańdata bastady.

- Azyq-túlik ınflıatsııasynyń úlesi – jartysyn alady, sondyqtan oǵan mán bermeý áste múmkin emes. Biraq, Sizdiki de jón, azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlardyń da orny bólek. Jalpy ınflıatsııalyq qysymǵa tutynýshy suranysynyń artýy, karantın kezinde jaýapsyz qalýynan keıinge shegerilgen suranys jáne halyqtyń shynaıy tabysynyń artýy túrtki bolyp otyr.

Bunyń barlyǵy karantın jeńildegennen keıin ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýimen tikeleı baılanysty. Atap aıtsaq, qyrkúıek aıynda turmystyq zattar, kıim, aıaq kıim, janar-jaǵarmaı, kómir baǵalarynyń qymbattaýy azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar ınflıatsııasynyń artýyna sebep boldy.

Qyrkúıek aıynda, sondaı-aq aqyly qyzmetter ınflıatsııasynyń qarqyndy ósimi tirkeldi. Oqý jylynyń bastalǵanyna baılanysty jalǵa alatyn baspana quny men bilim berý baǵasy kúrt ósti. Jalǵa alý baǵasynyń artýyna jyljymaıtyn múlik baǵasynyń kóterilgeni áser etti.

Retteletin qyzmetterdiń quny da ósip keledi. Qyrkúıek aıynda bundaǵy ósim 5,6% boldy. Biz aqsha-kredıt saıasatynyń strategııasynda eskertkendeı, keıinge shegerilgen ınflıatsııanyń áseri endi bilinip jatyr.

Buǵan deıin elektr qýaty tarıfteriniń baǵasyn ustap qalǵandyqtan, qazir onyń ósimi 8,3%-ǵa jetti, bul – janama túrde jalpy ınflıatsııa deńgeıine áser etetin dúnıe.

Biz, sondaı-aq osy jyldyń kókteminen beri halyqtyń da, kásiporyndardyń da ınflıatsııalyq boljamdardy eseleı túskenin baıqap otyrmyz. Bul faktor, negizinen, janar-jaǵarmaıdyń, elektr energııasy men azyq-túlik baǵasynyń ósýine yqpal etti.

Eń kóp tutynatyn taýarlar, ıaǵnı, et, jemis-jıdek, nan sııaqty áleýmettik mańyzy bar azyq-túliktiń baǵasyna qatysty qymbattaıdy degen boljam joǵary deńgeıde saqtalyp otyr.

Sapa kórsetkishteri boıynsha, atap aıtqanda, saýalnamadaǵy jaýaptarǵa súıene otyryp, tamyz aıynyń óz shyńynan tómendegenin baıqadyq. Biz buny baspasóz-relızimizde de atap óttik. Biraq, árıne, bul oń ımpýlsti biriktirý qajet.

Bizdiń boljam boıynsha, ınflıatsııaǵa qarsy áreket etý týraly keshendi sharalardy júzege asyryp, bazalyq mólsherlemeni kóbeıtý arqyly osyndaı boljamdardyń qarqynyna oń yqpal etip, olardy bolashaqta turaqtandyrady.

Keıbir sarapshylar el ishindegi ınflıatsııaǵa áser etip otyrǵan faktorlardyń biri – syrtqy saýda kanaldary arqyly taýarlardy ımporttaý dep pikir bildirip otyr. Dál qazir bul pikirdiń qanshalyqty ózektiligi bar?

– Sózsiz, «ımport ınflıatsııasy» degen túsinik bar jáne qazirgi tańda ol ózekti. Bizdiń eldegi ekonomıkalyq jáne ınflıatsııalyq protsester syrtqy ekonomıkalyq faktorlardan táýelsiz bola almaıdy. Bul Qazaqstannyń joǵarǵy syrtqy saýda aınalymymen baılanysty (JІÓ shaqqanda 50% shamasynda).

«Import ınflıatsııasyn» bizdiń saýda seriktesimiz bolyp otyrǵan elderdegi ınflıatsııa jaǵdaıyna analız jasaý arqyly qaraý kerek. Mysaly, qyrkúıek aıynda Eýroodaqtaǵy jyldyq ınflıatsııa 3,6%-ǵa jetti.

Bundaı kórsetkish 2018 jylǵy qarjy daǵdarysy kezinde ǵana baıqalǵan edi. Qazaqstannyń taǵy bir iri saýda seriktesi – Reseı. Qyrkúıek aıynda bul eldegi jyldyq ınflıatsııa maqsatty dálizden (4%) asyp, qyrkúıek aıynyń qorytyndysy boıynsha 7,4%-ǵa jetken.

Tutynýshy taýarlarynyń ımporty ınflıatsııaǵa tikeleı áser etedi. Sońǵy birneshe jylda onyń úlesi aıtarlyqtaı ózgergen joq jáne tutynýda mańyzdy ról atqaryp otyr.

Sońǵy 7 jyl ishinde tutyný ımportynyń úlesi 37-39% arasynda tirkeldi. Import taýarlarynyń aıtarlyqtaı kóp úlesi azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlardy tutynýda baıqaldy (2020 jyldaǵy úlesi – 60%).

Eger jalpy ımport týraly aıtar bolsaq, ol, sózsiz, tólem balansyna da yqpalyn tıgizedi. Qarasha aıynyń basynda Ulttyq bank osy jyldyń 9 aıyndaǵy tólem baǵasyna aldyn ala boljam jasap, nátıjesin jarııalamaq. Alaıda, qazirdiń ózinde, 8 aıdyń qorytyndysyna súıene otyryp, ımport tarapynan bolatyn qysym álsiremegenin aıta alamyz.

Ózińiz baǵalap kórińizshi, 2021 jyldyń 8 aıynda tutyný taýarlarynyń ımporty 2020 jylmen salystyrǵanda 23,9%-ǵa ósip, 7,7 mlrd dollardy qurady. Osy kórsetkish ishinde azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar kósh bastap, 29,8% ósim kórsetken.

Qazaqstan ashyq ekonomıka bola tura, el ishinde keń kólemde tutyný taýarlaryn óndirmeıtindikten, biz ondaı taýarlardy shetelden ımporttaýǵa májbúrmiz. Tıisinshe, shet elderde bundaı taýarlardyń baǵasy qymbattaǵan kezde, ol ishki baǵalarǵa da aıtarlyqtaı yqpal eteri sózsiz.

– Ulttyq bank salyqty-bıýdjettik saıasattyń kontrtsıkldik sıpatyn arttyrý arqyly fıskaldy tártipti kúsheıtý qajettigin bir emes birneshe ret resmı túrde málimdegen-di. Bul aqsha-kredıt saıasatynyń túpki maqsattaryna qanshalyqty sáıkes keledi?

– Salyqty-bıýdjettik jáne aqsha-kredıt saıasaty eldegi makroekonomıkalyq saıasattyń quramdas bóligi sanalady, atap aıtqanda, olar tutynýshylyq baǵa deńgeıi men valıýta baǵamyn, ekonomıkalyq belsendilik qarqyny men táýelsiz aktıvter kólemi sııaqty aspektilerdi anyqtaıdy.

Aqsha-kredıt saıasatynyń maqsaty – ınflıatsııany belgilengen baǵdarlar sheginde ustap turý. Salyqty-bıýdjettik saıasat, óz kezeginde, memlekettik shyǵyndardy qamtamasyz etýmen birge, ekonomıkalyq ósýdi qoldaýǵa baǵyttalǵan. Bul eki maqsat ta bir-birine qaıshy kele almaıdy, sebebi ınflıatsııanyń turaqty tómen deńgeıine jetý – uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósýdiń mindetti sharty sanalady.

Ekonomıkamyzdyń shıkizat taýarlaryn eksporttaı alatyn qurylymdyq erekshelikterin eskersek, kiristiń qarqyny men bıýdjettiń shyǵyndary syrtqy makroekonomıkalyq jaǵdaılarǵa óte táýeldi ekenin umytpaýymyz kerek.

Osyǵan baılanysty Kontrtsıkldi bıýdjettik erejeni engizip, qabyldaý arqyly fıskaldy tártipti kúsheıtsek, bul memlekettiń shyǵyndaryn turaqtandyrýǵa, olardyń ósim qarqynyn tejeýge, ıaǵnı, bıýdjettiń lımıtterin aldyn ala anyqtaýǵa múmkindik berer edi. Ol syrtqy baǵalardyń ishki jaǵdaıǵa áserin azaıtyp, ekonomıkamyzdy munaı baǵasynyń turaqsyzdyǵynan oqshaýlap ustaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Nátıjesinde kezeńdik ınflıatsııalyq qysym tómendep, aqsha-kredıt saıasatynyń tıimdiligine oń áserin beredi.

Qazirgi ekonomıkamyzdyń jaǵdaıy qalaı? Stsenarıı Ulttyq banktiń boljamdarymen qanshalyqty sáıkes kelip jatyr? Eń bastysy, ekonomıkamyz daǵdarysqa deıingi qalpyna oraldy ma?

– Ekonomıkalyq ósim boıynsha bizdiń boljamdarymyz ótken toǵyz aıda tolyqtaı derlik dál keldi. Ekonomıka qańtar-qyrkúıek aılary aralyǵynda 3,4%-ǵa ósti. Bul bizdiń optımıstik baǵalarymyzben sáıkesedi.

Eske sala keteıin, «tamyz-qyrkúıek» boljamdy raýndynyń optımıstik stsenarııi boıynsha, biz jyl sońyna deıin Brent markaly munaıdyń baǵasyn barreline 70 dollar deńgeıinde belgiledik.

Jyl basynan bastap 22 qazanǵa deıin barrel úshin ortasha baǵa – 69,3 AQSh dollary kóleminde boldy.

Ekonomıkalyq belsendilik shıkizat naryǵynda álemdik baǵalardyń ósýi men karantındik sharalardyń jeńildeýi arqasynda qalypqa kelý úrdisin úzgen joq.

Ósimniń joǵary qarqyny óńdeý ónerkásibinde, saýdada, qurylysta, aqparat pen baılanys salasynda, sondaı-aq, memlekettik sektorda jaqsy baıqaldy.

Ótken jyldyń naýryz aıynan beri kólik salasy jyldyq mánde 0,1%-ǵa shyǵyp, birinshi ret oń ósim kórsetti.

Karantındik sharalardyń jeńildeýi men saýda ortalyqtarynyń ashylýy kóterme jáne bólshek saýdadaǵy kórsetkishterge oń áser etti. Saýda salasy jyldyq mánde 9,3%-ǵa ósti. Taýar aınalymynyń arta túskeni kólik qyzmetiniń ósim qarqynyna da jaqsy septigin tıgizdi.

Basqa salalarǵa qaraǵanda, taý-ken ónerkásibinde belsendiliktiń 0,8%-ǵa tómendegenin baıqaýǵa bolady.

Bul OPEK+ kelisimderi aıasynda shıki munaı óndirisiniń (na 3,4%-ǵa) jáne gaz kondensatynyń (5,6%-ǵa) azaıǵanymen tikeleı baılanysty.

Jalpy aıtqanda, Qazaqstan ekonomıkasy pandemııaǵa deıingi qalpyna oralyp boldy. Eger ekonomıkalyq ósý traektorııasy bizdiń optımıstik stsenarııge sáıkes saqtalatyn bolsa, jyl sońyna deıin ol 3,7-4,0% jetýi kerek.

– Keıbir sarapshylar ekonomıkada beımonetarlyq faktorlar basym bolǵandyqtan bazalyq mólsherlemeni ulǵaıtýdyń qajeti joq dep esepteıdi. Endi bir top bazalyq mólsherlemeni tipti eki tańbaly sanǵa deıin aıtarlyqtaı kóterý kerek deıdi. Bul máselege Sizdiń kózqarasyńyz qandaı?

– Ulttyq banktiń alǵa qoıǵan bir ǵana maqsaty bar, ol – ınflıatsııany orta merzimdi targetke qaıtarý. Bazalyq mólsherleme – bizdiń osy maqsatqa jetý jolynda qoldanatyn negizgi quralymyz sanalady.

Onyń áser etý deńgeıine qaramastan, ol biz úshin ekonomıkada mańyzdy ınflıatsııalyq kútýlerdi qalyptastyrady. Sol sebepti biz eldegi ınflıatsııalyq protsesterdi jedeldetý úshin bazalyq mólsherlemeni kóterý arqyly jaýap berip jatamyz.

Sondaı-aq biz sheshim qabyldaǵan kezde birqatar faktorǵa, sonyń ishinde ınflıatsııalyq ahýaldy anyqtaıtyn álemdik jáne ulttyq ekonomıkanyń damý keleshegine nazar aýdaramyz.

Ózińiz biletindeı, ekonomıkanyń qazirgi qalypqa kelý úrdisi, ásirese, damýshy elderde óte názik keledi. Kásiporyndarda turaqty júrgiziletin saýalnamalardyń negizinde Qazaqstandaǵy iskerlik belsendiliktiń oń aımaqta – 50-den joǵary bekip qala almaı otyrǵanyn kórip otyrmyz. Qyrkúıekte iskerlik belsendilik ındeksi 49,8 tarmaq boldy.

Mine, osy jaǵdaılarda Ulttyq bank salmaqty ári teńgerimdi sheshimder qabyldaıdy. Sońǵy úsh otyrysta biz bazalyq mólsherlemeni ret-retimen 9%-dan 9,75%-ǵa deıin kóteremiz.

Sonymen birge, biz osy sheshimderdiń árqaısysyna ekonomıkadaǵy ınflıatsııaǵa qarsy qysymdy saqtaı otyryp, aqsha-kredıt saıasatyn qalypqa keltirýdi jalǵastyrý týraly ár sheshimimizdi málimdeme negizinde jarııa etip otyramyz.

Úkimet pen ákimdikter ınflıatsııaǵa qarsy áreket etý sharalar keshenin júzege asyrýdy jalǵastyra beredi. Al, Ulttyq bank qabyldaıtyn sheshimder onyń tıimdiligin baǵalaýǵa negizdelgen.

Sondyqtan iz dezınflıatsııalyq aqsha-kredıt saıasatyn júrgizýdi jalǵastyra beremiz. Bizdiń basty maqsatymyz, eske sala ketkim keledi, osy jyly ınflıatsııany turaqtandyrý jáne ony 2022 jyly 4-6% maqsatty dálizge qaıtarý bolyp qala beredi.

- Suqbatyńyzǵa rahmet!


Joǵary qaraı