Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Ulttyq naqyshtaǵy zergerlik buıymdarǵa suranys artty - sheber

2021 jyldyń 11 sáýir 2021 20:22

PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynyń turǵyny Erjan Áýbákirov óńirdegi sanaýly zergerlerdiń bir. Kóne kásipti meńgergen jigit týǵan aýylyna kelip, óz isin ashyp, shákirt tárbıeleýdi qolǵa aldy. Bıyl «100 jańa esim» jobasyna qatysyp jatyr. Sheber QazAqparat tilshisimen suqbat berip, tózimdilik pen yjdahattylyqty qajet etetin kásip – zergerlik ónerdiń qyr-syrymen bólisti.

- Erjan Amangeldiuly, aldymen ózińizdi tanystyryp ketseńiz.

- Men 1989 jyly SQO, Esil aýdanynyń Aleksandrovka eldimekeninde kóp balaly otbasynda týǵanmyn. Ákem men kishkentaı bolǵanda qaıtys boldy. Bizdi anam jalǵyz ózi ósirip, tárbıeledi. Ol saýynshy boldy. Kishkentaıymnan qıyndyqty kóp kórip óstim. Orta mektepti bitirisimen alysqa barmaı, aýdandaǵy kolledjderdiń birinde qurylysshy-prorab mamandyǵyn alyp shyqtym.

- Qurylysshy mamandyǵynan zergerlik ónerge qalaı keldińiz?

-Meniń aǵam – geolog, oqýyn bitirmese de, ken oryndaryn aralap qazba jumystaryn júrgizedi. 2012 jyly aǵammen birge kógildir aqyq tasy úshin Pavlodar oblysyna geologııalyq qazba jumystaryna bardyq. Sol jerde bizge tanystarymyz Reseıdiń Nıjnıı Tagıl qalasyndaǵy S.G.Stroganov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkem-ónerkásip akademııasynyń fılıaly, Ýral qoldanbaly óner jáne dızaın kolledjinde «zerger-oıýshy» mamandyǵy boıynsha bilim alýdy usyndy. Sol jerde jarty jyldyq kýrsqa qatysyp, bilim alyp shyqtym. Bastapqyda kúmis pen baǵaly tastardan zergerlik buıymdar jasaý hobbı sııaqty boldy. Ýaqyt óte kele, sheberligimdi shyńdaı otyryp, 2019 jyly týǵan aýylymda óz kásibimdi ashyp, jeke kásipker retinde tirkeldim.





-Qajetti shıkizat – baǵaly tastardy satyp almaı, ózińiz qazyp alatyn boldyńyz ǵoı?

- Meniń tanystarym óte kóp, kópshil adammyn. Solardyń biri - geologtar bar, olarmen Qazaqstannyń, Ýraldyń ken oryndarynda boldym. Aǵam qazir men Reseıde bilim alǵan kolledjde jumys isteıdi. Qajetti shıkizatty arzan baǵaǵa alýǵa kómektesedi. Ekaterınbýrg qalasynda ótken mıneral-shoý kórmesine, ózimizde ótken kórmelerge baryp, qajetti materıaldardy satyp alýǵa tyrysamyn. Baǵaly tastardy shıkizat kúıinde alamyn, osylaısha arzanǵa shyǵady. Qazir jańa qondyrǵyny quryp jatyrmyn. ıAǵnı tastardy ózim kesip, óńdeıtin bolamyn. Malahıt, aqyq, kógildir aqyqty ózim óńdemekpin. Protsess maǵan jaqsy tanys. ıAǵnı, men zerger ǵana emespin, tas óńdeýshimin de. Unaǵan tastarǵa ınternet arqyly tapsyrys ta beremin.

- Zergerlik – óte ertede paıda bolyp, osy kúnge deıin jetken eń kóne sanaýly kásiptiń biri dese bolady. Buǵan arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabylatyn túrli áshekeıler dálel. Alaıda ekiniń biri zerger bola almaıdy ǵoı?

- Zergerdiń eń aldymen ar-uıaty bolýy kerek. Adal bolýy qajet. Bul shyǵarmashylyqty, asqan tózimdilikti kerek etetin jumys. Ikem, sheberlikten bólek bilim de qajet. Gemmologııadan, tarıhtan, fızıkadan, t.b. ǵylymdardan habaryń bolýy kerek.Tutynýshymen til tabysyp, onyń oıyndaǵydaı buıymdy jasap berý de – zergerge qoıylatyn talaptardyń biri.





- SQO-da zergerlik óner qanshalyqty damyǵan?

- Oblys boıynsha aıta almaımyn, al Petropavlda 20-ǵa jýyq adam osy kásippen aınalysady. Bul zergerler negizinen aýmaǵy 6-7 sharshy metr bolatyn bólmede otyryp jumys isteıdi. Men mundaı tar jerde eńbek ete almas edim. Tapsyrysty almas buryn kelgen adamnyń qolyna katalogty ustatady. Al áshekeıdi jasaý barysynda metalldy eritip, qalypqa quıady, bul – mehanıkalyq jumys.

Naǵyz zergerlik – ol qolmen jasalatyn jumys. Zergerdiń dızaınnan habary bolýy qajet, sýretin sala bilýi kerek. Máselen men bolashaq áshekeıdiń sýretin salyp, sosyn iske kirisemin. 20-30 shaqty usaq bólshekten bir buıym jasap shyǵaramyn.

Ókinishke oraı, qazir avtorlyq zergerlik buıymdar jasaıtyn sheberler az. Óıtkeni bul sala elimizde kenje qalǵan. Óz isiniń naǵyz sheberleri – saýsaqpen sanarlyq. Petropavlda kezdestirgen joqpyn. Nur-Sultan qalasynda eki-úsheýimen tanyspyn. Keıbiriniń tsehynda jumys istedim. Az bolý sebebi – avtorlyq jumys óte qymbat turady.

- Qandaı materıaldarmen jumys isteısiz, nelikten?

- Men negizinen kúmispen jáne tabıǵı tastarmen jumys isteımin. Tabıǵı tastardy ken oryndarynan ákeldim, qazir jetkilikti shıkizatym bar. Naryqta tabıǵı tas dep satatyny kóbine – sıntetıka. Iıa, tabıǵı materıal qymbattyraq. Onymen jumys istegende shabyt beredi. Men ózim jasandy materıaldardy qoldanbaımyn. Ýaqytty zaıa ketirý dep bilemin.

Altynmen jumys isteımin, biraq kóbine tapsyrys berýshiniń materıalymen. Al kúmis – qoljetimdi metall. Ol jumsaq, qolǵa jaǵymdy, jyly metall.

Dıoptaz mıneraly maǵan unaıdy. Bizde Qaraǵandyda bar. Efıopııalyq opal tasy, berıllder, al negizi – maǵan barlyq tabıǵı asyl tastar unaıdy. Olarmen jumys istegende kóńil kúıim kóterilip, lázzat alamyn.

- Qazir qyz-kelinshekter arasynda qandaı zergerlik buıymdarǵa suranys joǵary?

- Art-deko stıli, ıaǵnı geometrııalyq elementter basym áshekeıler sońǵy kezde sánde. Sondaı-aq tapsyrys berýshiler sońǵy ýaqytta syrǵa-saqınalardy negizinen ulttyq naqyshta jasaýymdy suraıdy.





- Aýylda zerger bolǵysy keletin, sizden úırengisi keletin jastar bar ma? Іzbasar tárbıelep jatyrsyz ba?

- Turmysy tómen, jaǵdaılary qıyn otbasylardan shyqqan eki-úsh balany qasyma alyp, úıretip jatyrmyn. Yntalary bar. Oqýshylarymyń bireýi – balalar úıiniń tárbıelenýshisi. Ony jáne apasyn bizdiń aýyldaǵy bir otbasy asyrap aldy. Sol balaǵa kómektesemiz dep sheshtik. Qazir nátıjesin berip jatyr. Jaqynda respýblıkalyq baıqaýda jasaǵan buıymy úshinshi oryn aldy.

Aýyldaǵy mekteppen tyǵyz qarym-qatynas ornatqym keledi. Maǵan bólme berse, úıirme ashýǵa bolady. Men balalarmen jumys isteýge qarsy emespin. Olar áshekeılerden bólek, túrli qobdısha, qasyq-shanyshqy, kádesyılar jasap úırener edi. Kórmelerge qatysyp, óńirdiń atyn shyǵarýǵa bolady. Mıneraldardyń mýzeıin uıymdastyrǵym keledi. Qazir kollektsııamda taý jynystarynyń 20-dan astam túri kezdesedi. Sonyń ishinde afrıkalyq malahıt te, týrmalın de, zúbarjat ta bar. Jınaqty ári qaraı tolyqtyrýǵa múmkindik bar. Biraq ázirge meniń usynystaryma qyzyǵýshylyq joq.

- Áńgimeńizge rahmet!



Joǵary qaraı